Bilgi Okuryazarlığı

- Bilgi Okuryazarlığı Nedir?


Proje Sloganı : Bilgi okuryazarı olun, çağı yakalayın!

Temel Sorun

Devletlerin, eğitim kuruluşlarının ve toplumun genelinin net bir biçimde “bilgi okuryazarlığı”nı bir yeti olarak (IFLA eski başkanı Kay Raseroka tarafından tanımlandığı gibi) kabul etmemesi sorunu çözülmelidir.

Hedef ve Amaçlar

Toplumdaki “bilgi okuryazarlığı” düzeyini iyileştirmemiz gerekir;çünkü bu katılımcı vatandaşlık, sosyal katılım, ömür boyu eğitim, yeni bilgilerin yaratılması ,kişisel, yapısal ve ulusal yetkilendirme için bir ön şarttır. Bu hedef doğrultusunda, projemiz, “bilgi okuryazarlığı”nın önemi hakkında farkındalık yaratmak ve Türkiye’de, özellikle eleştirel yeteneklerini ve kişiliklerini geliştirmek için etkin öğrenme kabiliyetine ihtiyacı olan 12-18 yaş grubundaki gençlerin, “bilgi okuryazarlık” düzeylerinin arttırılmasını ve onlar arasında bu farkındalığın yaygınlaştırılmasını hedeflemektedir.

Kapsam/Genel Bakış

“Bilgi okuryazarlığı”, Amerika Birleşik Devletleri Üniversite ve Araştırma Kütüphaneleri Derneği tarafından “bilgiyi bulmak, almak, analiz etmek ve kullanmak yetisi” olarak tanımlanmıştır.

İngiltere’de Chartered Institute of Library and Information Professionals (CILIP, 2004) tarafından yapılan bir diğer tanımlamaya göre ise “bilgi okuryazarlığı”; bilgiye ne zaman ve neden ihtiyaç duyduğunuzu, nerede bulabileceğinizi, nasıl değerlendireceğinizi ve etik bir biçimde nasıl ileteceğinizi bilmektir.

Bu tanımlama kapsamında bilinmesi gerekenler şunlardır:

- Bilgiye olan ihtiyacınız

- Mevcut kaynaklar

- Bilgiye nasıl erişileceği

- Elde ettiğiniz sonuçları değerlendirme gereği

- Sonuçlarınız ile nasıl çalışacağınız veya onlardan nasıl yararlanacağınız

- Bilgiyi kullanmakta etik ve sorumluluk

- Gerektiği durumlarda sonuçları nasıl ileteceğiniz ya da paylaşacağınız

- Sonuçları nasıl yöneteceğiniz (kay raseroka, ıfla eski başkanı).

“Bilgi okuryazarlığı” karmaşık ve değişken bir dünyada gerekliliği gittikçe artan ömür boyu eğitim için temel oluşturmaktadır.

“Bilgi okuryazarlığı”, gelişmekte olan bilgi toplumlarını anlamanın, bu toplumlardaki bilgi akışına aktif bir biçimde katılmanın ve ondan tamamen yararlanabilmenin temeli ve ön şartıdır. Aynı zamanda bilgiye erişimi sağlayan ve toplumun sağlığı, refahı ve esenliği üzerinde gerçek bir etkisi olan güçlü bir toplum aracıdır.

Türkiye bu değişen dünyanın bir parçasıdır; Türk toplumu bilgi toplumuna dönüşme sürecindedir. İnsan kaynakları, iyi eğitim almış profesyoneller,eğitilmiş ve bilgi ile donanmış vatandaşlar, demokratik ve bilgiye dayalı bir toplumun hayati unsurlarıdırlar.

Bilgiye erişim, ne Türkiye’de ne de dünyada eşit dağıtılmıştır. “Bilgi okuryazarlığı” seviyesini yükselterek, bilgi zenginleri ve bilgi yoksulları arasında bulunan boşluğu ve dijital uçurumu azaltabiliriz.

Son on yılda İnternet kullanımının artması ve bilgi patlaması ( bilgi yüklenmesi veya veri pusu) ile birlikte, bilgiyi değerlendirme, seçme, düzenleme ve etkin bir biçimde iletme yetisi sadece araştırmacı ve akademisyenler için değil, aynı zamanda her vatandaş için vazgeçilmez yetenekler haline gelmişlerdir.

Böylece, kütüphanelerin ve kütüphanecilik mesleğinin de önceliklerinin değişmekte olduğu görülmekte ve beklenmektedir. Bununla birlikte; kütüphanelerin hem resmi hem de gayri resmi eğitim ve öğretim konularında bir araç ve kolaylaştırıcı unsur olmaları, toplum gelişimine katkıda bulunmaları ve sadece kişisel gelişim ile keyfi zamanın geçirileceği ortamlar ve fırsatlar sağlayan araçlar olarak kalmayıp, sosyal katılımı teşvik eden yerler olarak da etkin olmaları beklenmektedir. (Kay Raseroka, IFLA eski başkanı)

Hedef Kitleler

Birincil

Kampanyanın birincil hedef kitlesi 12-18 yaş grubundaki öğrencilerdir.

İkincil

Birincil hedef kitleye ancak aşağıdaki gruplar aracılığı ile ulaşılır ve bu nedenle bu gruplar ikincil hedef kitleyi oluşturmaktadırlar:

· Öğretmenler ve okul idarecileri

· Kütüphaneciler (özellikle okul ve halk kütüphaneleri çalışanları)

· Eğitim ve Kültür Bakanlıkları ve bunlara bağlı olan kuruluşların yetkilileri

· Belediye yetkilileri

· Eğitim ve sosyal uzmanlık konusunda çalışan Sivil Toplum Kuruluşları (STK’lar)

· Basın ve medya

  

- BİLGİ OKURYAZARLIĞINDA ÖĞRETİLMESİ / ÖĞRENİLMESİ GEREKENLER


*Bilgiye erişim araçları (katalog,indeks,veritabanı,arama mot.)

*Tarama yöntemi oluşturma (anahtar sözcük)

*Kaynak türleri ve özellikleri (basılı/elektronik)

*Bilgi merkezleri (türleri,özellikleri,düzenleri,hizmetleri)

*Bilginin düzenlenmesi (sınıflama,indeksleme)

*İnternet araçları (kullanımları,kullanım kuralları)

*Bilgi kaynaklarının değerlendirilmesi

*Bilginin kullanımı (ayıklama,sınıflama,karşılaştırma)

*Bilginin değerlendirilmsi (analiz,sentez,sonuca ulaşma)

*Bilgiyi iletme (sözlü,yazılı,web ortamında)

*Kaynak gösterme (kaynakça haz., gönderme,alıntı)

AMAÇLAR:

*Yaratıcı,

*Aktif ve katılımcı,

*Eleştirel düşünen, sorgulayan,

*Araştıran, yenilikçi,

*Analiz ve sentez yapabilen,

*Problem çözebilen,

*İletişim kurabilen,

*Takım çalışması yapabilen,

*Teknolojiyi kullanabilen,

*Nasıl öğrenebileceğini bilen,

*Bilgiye ulaşma yöntemlerini bilen,

*Topluma ve çevresine duyarlı bireyler yetiştirmek.

 

- PLUS Modeli


Okullar için hazırlanan “PLUS Bilgi Becerileri Modeli” bilgi okuryazarlığı konusunda bir otorite olan James Herring tarafından Edinburgh’daki Queen Margaret Universitesinde geliştirildi.PLUS modeli bilgi becerilerini dört ana başlığa ayırır:

PLUS Modeli

nPPurpose/Amaç: Araştırmanın amacının tanımlanması

nLLocation/Yer: Bu amaca uygun bilgi kaynaklarının bulunması

nU Use/Kullanım: Bilgilerin seçimi, notlar alma ve sunum

nSSelf-evaluation/ Kendi kendini değerlendirme:

 

ÖRNEK PLUS MODELİ UYGULAMASI

 

AMAÇ: Öğrenciler bilgi becerileri konusundaki performanslarını nasıl değerlendiriyorlar ve gelecek için neler öğrendiler?

Projelerinizi bilgi okuryazarlığı becerilerini kullanarak hazırlayabilmeniz için uygulama adımları aşağıda verilmiştir.

1. Proje konusunu belirleyin

Örnek: Enerji tasarrufu

2. Konu ile ilgili beyin fırtınası yapın ve anahtar sözcükler belirleyin.

- enerji,

- enerji tasarrufu

- enerji üretimi

- enerji çeşitleri

- nükleer enerji

- hidrolik enerji

- termal enerji

- enerjinin geleceği

- alternatif enerji kaynakları

3. Tespit ettiğiniz anahtar sözcükleri kullanarak yayın taraması yapın.

- kütüphane katalogları,

- ilgili ansiklopedi ve kitapların içindekiler sayfası

- internet,

- online ve CD-ROM veritabanları,

- dergiler

- tezler

4. Bulduğunuz kaynakları ve internet sitelerini değerlendirin

- Düzeyi uygun mu?

- Dili anlaşılır mı?

- İçindeki bilgiler güncel mi?

- Bilgilerin kaynağı gösterilmiş mi?

- Bu kaynaklar güvenilir mi?

- Bilgileri hazırlayanlar bu konuda uzman mı?

- Verilen bilgiler taraflı mı?

- Ticari bir amacı var mı?

- Kapsamı sorularınızı cevaplamaya yetiyor mu?

- Bilgilerin hedef kitlesi sizi kapsıyor mu?

5. Seçtiğiniz kaynakların basit bir bibliyografyasını (listesini) hazırlayın

Yazarın soyadı, adı. Yayının adı. Yayın yeri, yayıncısı, yayın tarihi.

6. Kaynaklarınızı hızlı biçimde gözden geçirin.

Kaynağın içindeki koyu, altı çizgili sözcükleri,

numaralandırılmış maddeleri,

alıntı yapılmış bölümleri,

resim ve grafikleri hızlı bir biçimde gözden geçirin.

7. Okuyun ve notlar alın.

- Gözden geçirdiğiniz kaynaklardan projenizde kullanabileceğiniz bilgileri not alın,

- Not aldığınız kaynakların bilgilerini bibliyografyanızı (yararlandığınız kaynaklar listesini) oluşturmak için ayrıca yazın.

8. Projenizi yazın/sunum hazırlayın.

- Başlıklar dışında 12 punto karakter kullanın. Başlıklar için daha büyük punto kullanabilirsiniz

- Başlığın fark edildiğinden emin olun.Koyu ve altı çizgili karakter kullanın

- Arial veya Times New Roman gibi kolay okunabilir fontlar kullanın

- Çalışmanızın tek aralıklı mı, çift aralıklı mı olacağını sorun

- Sadece projenizin iyi görünmesi amacıyla değişiklik yapmayın

- Projenizin asıl bölümleri için siyah kullanın

- Başlıklar ve şekiller için renkli kullanın

- Okuması zor soluk/mat renkler kullanmayın.

- Resimler

- Resim veya grafik kullanarak projenizi daha görünür hale getirin. Örneğin bir coğrafya projesinde yıllık yağmur miktarı bir grafikle daha iyi görünecektir. Grafiği elle ya da bilgisayarla çizebilirsiniz.

- Çalışmanızı yazdırmadan önce bilgisayarın imla kontrol fonksiyonunu kullanarak metni kontrol edin.

- Projenizin tamamını büyük harflerle yazmayın, sadece kullanmanız gereken yerlerde kullanın.

- Çalışmanız için kapak sayfası hazırlayın. Bu sayfada projenizin adı, öğretmeninizin adı, sizin adınız ve sınıfınız bulunmalı.

- Kapak sayfasından sonra ilk sayfa olarak bir içindekiler sayfası ekleyin. İçindekiler sayfası projenizin içindekilerin bir listesidir.

- Başlık sayfası hariç her sayfayı numaralandırın.

- Projenizi temiz olarak saklamak için bir dosyaya koyun.

- Projenizin son sayfasında projenizi hazırlamak için kullandığınız kaynakların listesi yani bibliyografya/kaynakça olmalıdır.

9. Projenizi okuyup değerlendirin.

Projenizi okuyun ve eğer değerlendirecek kişi siz olsaydınız,eleştirilerinizin neler olacağını, konunuzla ilgili cevaplandırılmamış soruların olup olmadığını anlamaya çalışın. Varsa eksikliklerinizi giderin.

10. Projenizi sunun

 

- KAYNAKLAR


I. http://www.library.itu.edu.tr/ilipg/InfoLiteracy_CD/Documents/Proje_Dokumani_Mart_2009.doc

II. ILIPG, 2008. “Bilgi Okuryazarlığı Toplantısı”, Şehremini Anadolu Lisesi

III. Kurbanoğlu, Serap, 2006. "Bilgi Okuryazarlığı", Goethe Enstitüsü'nde 4.4.2006'da yapılan sunum

 

Okulumuzda bilgi okuryazarlığı çalışmaları:


2009-2010 öğretim yılı başında okulumuz öğretmenlerine İTÜ Mustafa İnan Kütüphanesinde Bilgi Okuryazarlığı konusunda sunum yapılarak konu hakkında bilgilendirme yapılmıştır.


1. kademe öğrencileriyle kütüphane saatlerinde Bilgi Okuryazarlığı kapsamında yapılan çalışmalarda öğrencilere;

*Araştırma konusunun seçilmesi

*Araştırma için anahtar kelimelerin belirlenmesi

*Bilgi kaynaklarını tanıma

*Kaynaklardan gelen bilgileri tarama

*Taranılan bilgileri seçme, ayıklama ve notlar alma

*Yararlanılan bilgilerin kaynakçasını hazırlama

konuları öğretilmektedir.


6. sınıflara 2009-2010 öğretim yılı başında Bilgi Okuryazarlığı konusunda eğitim verilmiş ve yapacakları projelerde BO kriterlerine uygun ödev hazırlamaları istenmiştir.


Bilgi Okuryazarlığı Ulusal Konferansı

30-31mart 2009-11-04 İTÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi

Bilgi Okuryazarlığı Projesi Tanıtımı”, Istanbul Bilgi Üniversitesi, 2007.


Bilgi Okuryazarlığı Toplantısı”, Şehremini Anadolu Lisesi, 2008.


Huff, Michael P., 2007. “Internet Sitelerini Değerlendirmek: Bilgi Okuryazarlığında Önemli Bir Beceri”, 43. Kütüphane Haftası Sunumu (İngilizce) - Dr. Natuk Birkan İlköğretim Okulu Ç.A.S.

 
Eklenme Tarihi:02.05.2012 13:03 Düzenlenme Tarihi:02.05.2012 13:08
İTÜ Ayazağa Kampüsü Dr. Natuk Birkan İlköğretim Okulu Maslak Sarıyer/İstanbul